Ereveld Oorlogsslachtoffers 2e Wereldoorlog

Ter ere van de slachtoffers van de 2e Wereldoorlog, geboren of gesneuveld in Markelo, is bij de hoofdingang van de begraafplaats een ereveld aangelegd, dat bestaat uit:

a. centraal grafmonument,
b. 17 geallieerde graven,
c. 4 graven van verzetsmensen.
d. 2 graven van burgerslachtoffers

a. Centraal Grafmonument:

Dit monument werd eind 1940 opgericht ter nagedachtenis aan de Markelose soldaat Hendrik Olijdam. Hij sneuvelde tijdens de inval van de Duitse bezetters op 10 mei 1940 in Doesburg, waar hij de IJsselbrug verdedigde.

In eerste instantie werd hij in Doesburg begraven, maar eind 1940 werd hij herbegraven in Markelo.

b. 17 Geallieerde Oorlogsgraven: 

Op 2 maart 1943 stortte in Stokkum de eerste geallieerde bommenwerper neer, de Halifax W7877. De 5 omgekomen bemanningsleden werden een dag later met Duitse militaire eer vooraan op de begraafplaats begraven.

Van enkele nabestaanden ontvingen wij vorig jaar onderstaand rapport met bijbehorende foto’s van deze plechtigheid.

 

RAPPORT VAN DE BEGRAFENIS VAN 5 OMGEKOMEN BUITENLANDSE BEMANNINGSLEDEN BEHORENDE TOT EEN BRITSE 4-MOTORIGE HALIFAX BOMMENWERPER, DIE OP 2 MAART 1943 IS NEERGESTORT IN OOST-STOKKUM, OP DE WEG DOOR STOKKUM NABIJ DE BOERDERIJ VAN WEDUWE KOOYMANS.

Op donderdag 2 maart 1943 om 00.45 uur s’nachts is een Britse 4-motorige Halifax bommenwerper neergestort in de Gemeente Markelo in het gehucht Stokkum, op de weg door Stokkum nabij de boerderij van de weduwe Kooymans; 5 bemanningsleden kwamen om, 3 van hen zijn geïdentificeerd en de andere 2 nog niet

  1. Sergeant KELLY, Identiteitsplaatje. Nr. 1384311 op de kist gespijkerd
  2. Sergeant WATT, geïdentificeerd aan de hand van zijn portefeuille.
  3. Sergeant SLOMAN, geïdentificeerd aan de hand van zijn dagboek.
  4. Onbekende Engelse vliegenier
  5. Onbekende Engelse vliegenier

Op kosten van de Gemeente Markelo zijn 5 kisten gemaakt door de timmerlieden:

  • J. Ooms
  • J.H. Dijkink
  • D.J. Geurtsen
  • J. Hargeerds

De begrafenis vond plaats op 3 maart 1943 om 11 uur ’s morgens.
Onderstaande personen waren aanwezig:

  • De vertegenwoordiger van de Officier van de Gravendienst 
  • van de Duitse Strijdkrachten Korporaal Burtscheidt,
  • Een vuurpeloton van 4 man van de Duitse Strijdkrachten,
  • De Burgemeester van Markelo, Mr. A.P. Korthals Altes,
  • De Politie,
  • Dominee G.C. Schellenberg, Nederlandse Hervormde Gemeente Markelo,
  • W. Bartlema, assistent-dominee van Markelo,
  • Dominee Van ’t Riet, Gereformeerde Kerk in Goor,
  • Chr. Aarsen, Chef Civiele Diensten Gemeente Markelo,
  • J.C. Romijn, huisarts in Markelo,
  • W.J. ten Have, secretaris van de Gemeente Markelo,
  • A.J. de Wilde, gemeentelijke voorwerker.

De grondeigenaren uit de buurt waar het vliegtuig neerstortte fungeerden als dragers:

  • J.H. Oolbrink
  • R.J. Hargeerds
  • J.H. Wolbrink
  • J.W. Eertink
  • G.H. Heuten
  • G.H. Vruwink
  • H.J. Bomans
  • D.J. Kooijmans

De kisten werden tijdens de gemeenschappelijke begrafenis geplaatst op de 1e rij vanaf het middenpad van Noord naar Zuid in de graven 1 tot en met 5, en met het hoofdeinde naar de oostzijde (zoals te zien op de kaart).

Hierna kwam de vertegenwoordiger van de Officier van de Gravendienst van de Duitse Strijdkrachten naar voren en betuigde hen de laatste eer als volgt:

“Kameraden, want zo kan ik jullie noemen,
want na de dood zij alle contrasten verdwenen.

We waren tegenstanders in de strijd,
een eerlijk gevecht, waarin jullie de dood ontmoetten
als helden van het luchtruim.

De Duitse Strijdkrachten waarderen jullie als zodanig
en willen jullie onze laatste eer betuigen.
Rust zacht in deze koele aarde.”

Daarna volgde een eresaluut van 3 schoten.

De Burgemeester van Markelo sprak op de gemeenschappelijke begrafenis eerst in het Nederlands en daarna in het Duits:

“Hier staan we op de Markelose aarde bij de graven van strijders uit verre landen.
De man die de strijd aangaat is bij uitstek de levende man,
die niet weet wat het lot hem brengen zal.
Maar ook de man, die er op uit gaat en bereid is offers te brengen,
met zonodig het verlies van zijn leven, het hoogste wat een mens kan geven.

Een persoon die trouw is tot aan de dood, krijgt van iedereen de hoogste waardering,
ongeacht de overtuiging van die persoon.
Maar behalve deze hogere gedachte is er de eenvoudige mens
en het eenvoudige verdriet bij de families die deze mannen verloren hebben.

Toen ze vertrokken groetten zij allen die zij lief hadden,
maar dat was voor de laatste keer.

Piloten, wij staan hier in plaats van hen, die jullie het meeste lief hadden
en wensen jullie namens hen alle rust toe na dit gevecht.

Rust zacht in de Markelose aarde“.

Hierna sprak de Burgemeester deze woorden in de Duitse taal.

Daarna las dominee Schelllenberg van de Nederlandse Hervormde Gemeente Markelo uit Romeinen 8,de verzen 18,19,31,32 en 35-39 en beëindigde de ceremonie met het “Onze Vader”.

Daarna gingen de genodigden in een rij staan voor de graven.

Nadat Korporaal Burtscheidt de Burgemeester gegroet had, was het toegestaan dat de mensen twee aan twee langs de graven liepen. Hier werd goed gebruik van gemaakt.

G.95875. (Dit is de vertaling van het in 2011 door de nabestaanden van Flight Sergeant Thomas Neville Sankey in het Engels beschikbaar gestelde rapport).

 

 

 

 

 

Van de begrafenis van de bemanningen van de op 24 mei 1943 in het Groenland neergestorte Lancaster W4861 en de op 23 juni 1943 op de Kattenberg neergestorte Stirling EF399 zijn geen rapporten of foto’s aanwezig.

Wel is uit getuigenverklaringen bekend, dat de buren van de crashlocaties als dragers fungeert hebben en dat ook deze bemanningen met Duitse militaire eer zijn begraven.

In eerste instantie werden er zwarte houten kruizen op de graven geplaatst met de tekst: Hier ruht en gefallen. Hiervan zijn onderstaande 3 foto’s aangeleverd door de nabestaanden.

 

 

 

 

 

Na de Bevrijding in 1945 werden de zwarte kruizen vervangen door witte houten kruizen. Zie o.a. onderstaande foto’s van de Herdenking in 1946.

 

 

 

 

 

Eerst in 1955 werden de stalen kruizen vervangen door de huidige CWGC-grafstenen, waarop onderaan een persoonlijke tekst van de nabestaanden vermeld is.
Zie foto bovenaan.

c. 4 graven van verzetsmensen:

Tegenover de 17 geallieerde oorlogsgraven zijn de 4 gedenkstenen van de omgekomen Markelose verzetsstrijders Hardenberg, Romeijn, Ten Hove en Wondaal.

 

Hardenberg en Romeijn waren in 1944 wegens spionage opgepakt en overleden in het voorjaar van 1945 in Kamp Neuengamme in Duitsland.

Bouke Wondaal werd op 4 oktober 1944 in Enschede wegens verzetsactiviteiten gefusilleerd en Albert ten Hove werd 1 week voor de Bevrijding op 1 april 1945 door dronken Duitsers doodgeschoten toen hij naar de schuur liep om wapens te verstoppen.

 

d. 2 graven van burgerslachtoffers:

Jan Hendrik Wissink, overleden 10 april 1944 in Wolfsburg Duitsland, waar hij te werk gesteld was. Hij stierf waarschijnlijk ten gevolge van tbc.

 

Willem Immink, hij was een boerenzoon en werd op 18 oktober 1944 door de Duitsers neergeschoten, omdat hij doorreed, toen hij gesommeerd werd te stoppen.

Behalve bovengenoemde personen waren er nog 19 andere Oorlogsslachtoffers in Markelo, waaronder 16 van joodse afkomst, die allen in Duitse concentratiekampen overleden.

 

De nabestaanden van de overige slachtoffers gaven er de voorkeur aan de namen van alle 42 Oorlogsslachtoffers staan vermeld op het Gemeentelijk Verzetsmonument op het Beaufortplein in het centrum van Markelo.om hun familielid in een familiegraf te begraven.

Rev. 12 september 2012.